2. ด้านอาคารสถานที่ สิ่งแวดล้อม ความปลอดภัย

3. ด้านวิชาการ และกิจกรรมตามหลักสูตร คุณลักษณะของเด็กที่พึงประสงค์ 12 ประการ การจัดประสบการณ์ การจัดกิจกรรมประจำวัน

4. ด้านการมีส่วนร่วม การสนับสนุนจากชุมชน

มาตรฐานศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่ ของกระทรวงสาธารณสุข

1.การส่งเสริมสุขภาพ

2.การส่งเสริมพัฒนาการ

3.อาหารสะอาด ปลอดภัย

4.สิ่งแวดล้อมสะอาด ปลอดภัย

5.บุคลากรที่มีคุณภาพ

6.การมีส่วนร่วมของชุมชน

โดยกระทรวงสาธารณสุขจะเน้น สุขภาพอนามัยเป็นส่วนใหญ่ ส่วนประเด็นอาหารปลอดภัย สิ่งแวดล้อม บุคลากรและการมีส่วนร่วม บางส่วนจะทับซ้อนกัน เพียงแต่มาร่วมกันเป็นเรื่อง ๆ ของแต่ละหน่วยงาน เช่น กระทรวงศึกษาธิการมีทำหลักสูตรปฐมวัยใน 3-5 ปี มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์หลายข้อ คือ เด็กต้องมีการเติบโตแข็งแรง สุขนิสัยที่ดี สุขภาพจิตดี มีคุณธรรม มีจริยธรรม มีทั้งหมด 9 ข้อโดยนำมาแยกเป็นข้อย่อยจะทำเป็นลักษณะตัวชี้วัด มาตรฐานเด็กต่ำกว่า 3 ปี ก่อนปี 2544 ก่อน พรบ.ออกมา มีการรวบรวมระดมความคิดเห็น และทุกหน่วยงานนำไปเป็นมาตรฐานของตัวเอง รวมทั้งกระทรวงสาธารณสุขด้วย

การดำเนินงานโครงการศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่นี้ ไม่สามารถทำได้สำเร็จโดยใครหรือหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง แต่ต้องทำงานอย่างบูรณาการร่วมกับหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ซึ่งกรมอนามัยได้ดำเนินการร่วมกับเครือข่าย ตั้งแต่การจัดทำมาตรฐานศูนย์เด็กเล็กน่าอยู่ร่วมกับกรมต่าง ๆ ได้แก่ กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กรมการศาสนา กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น และกรมพัฒนาชุมชนเป็นต้น โดยมีการดำเนินการพัฒนาศูนย์เด็กเล็กให้ได้มาตรฐาน เป็นต้น

การพัฒนาเด็กปฐมวัย รอไม่ได้

การพัฒนาเด็กปฐมวัยนี้รอไม่ได้ “สายแล้วสายเลย” รัฐบาลและหน่วยงานที่ร่วมกันรับผิดชอบ ต้องเร่งบูรณาการอย่างเป็นรูปธรรม พัฒนาศูนย์เด็กเล็กให้ได้มาตรฐานโดยให้ศูนย์เด็กเล็กต้องได้รับการสนับสนุนทั้งในด้านงบประมาณ การพัฒนาบุคลากรดูแลเด็กเล็กประจำศูนย์ การส่งเสริมสุขภาพและพัฒนาการของเด็ก อุปกรณ์ส่งเสริมการเรียนรู้ และพัฒนาการของเด็ก เช่น ของเล่น หนังสือ เครื่องดนตรี ฯลฯ อันส่งผลให้เด็กเจริญเติบโต สมบูรณ์แข็งแรง มีพัฒนาการสมดุล ทั้งทางด้านร่างกายและสติปัญญามากขึ้น

– เพื่อให้กลุ่มเป้าหมายมีคุณภาพชีวิตที่มี มาตรฐาน สามารถพึ่งตนเองและช่วยเหลือผู้อื่น

– เพื่อให้ประชาคม เครือข่าย มีขีดความสามารถ เป็นแกนหลักขับเคลื่อนการพัฒนาสังคมอย่างเต็มศักยภาพ

– พัฒนาระบบ บริหารจัดการเชิงยุทธ์ของ องค์กร ที่มีประสิทธิภาพ

กระทรวงศึกษาธิการ ภารกิจหลักคือ

1. จัดทำนโยบายส่งเสริมการจัดการศึกษาปฐมวัยในสถานประกอบกิจการ

2. จัดทำมาตรฐานการเลี้ยงดูเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 6 ปี และมาตรฐานตัวบ่งชี้การพัฒนาคุณภาพเด็กในสถานรับเลี้ยงเด็ก

3. ส่งเสริม สนับสนุนด้านวิชาการ รูปแบบการพัฒนาเด็กปฐมวัย และการวิจัย รวมทั้งการมีส่วนร่วมในการพัฒนาครูพี่เลี้ยง

4. ติดตาม ดูแลคุณภาพ และมาตรฐานการจัดการศึกษาปฐมวัย

5. ส่งเสริมการจัดการศึกษานอกโรงเรียนและการศึกษาต่อเนื่องในการเสริมสร้างความรู้ ความเข้าใจแก่นักศึกษา เจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องและประชาชนทั่วไป

ตัวอย่างกิจกรรมที่เคยทำคือที่การศึกษานอกโรงเรียน (กศน.) มีการอบรมครูพี่เลี้ยง ประมาณ 420 ชั่วโมง ปัจจุบันยังมีการดำเนินการอยู่แต่ไม่ได้ติดตามว่าต่อเนื่องหรือไม่

กระทรวงแรงงาน กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เป็นหน่วยงานหลักสนับสนุนให้นายจ้างที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 100 คนขึ้นไป เปิดศูนย์เด็กเล็ก เป็นสวัสดิการให้เจ้าหน้าที่ คนงานผู้หญิง ซึ่งเป็นศูนย์เด็กเล็กที่มีเด็กอายุ 2 ขวบขึ้นไป ภารกิจคือ

1. ส่งเสริมการจัดสวัสดิการแรงงานทั้งในและนอกระบบแก่นายจ้าง ลูกจ้างในสถานประกอบกิจการ

2. ส่งเสริมการจัดตั้งศูนย์เลี้ยงเด็กเพื่อผู้ใช้แรงงานในสถานประกอบกิจการและชุมชนเพื่อเป็นสวัสดิการ ให้แก่ผู้ใช้แรงงานและครอบครัว

3. ประสานความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการดำเนินการ ศูนย์เลี้ยงเด็กในสถานประกอบกิจการและชุมชน

“มีต่อ”

ศูนย์เด็กเล็ก พื้นที่บ่มเพาะเด็กไทยมีคุณภาพ

ศูนย์เด็กเล็กมีความสำคัญต่อพัฒนาการ และการเจริญเติบโตของเด็กปฐมวัย ศูนย์เด็กเล็กที่ไม่มีความพร้อมในการดูแล จะส่งผลกระทบต่อการพัฒนาสติปัญญาของเด็กไทยในอนาคต เพราะเด็กมีการเจริญเติบโตที่ล่าช้า ไม่เต็มที่โดยเฉพาะด้านที่ช้าคือภาษาและกล้ามเนื้อมัดเล็ก ซึ่งเป็นรากฐานของสติปัญญา

ศูนย์เด็กเล็กบางครั้งใช้คำว่า “สถานรับเลี้ยงเด็ก” เมื่อก่อนจะใช้คำว่า “สถานรับเลี้ยงเด็กกลางวัน” ส่วนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจะใช้คำว่า “ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก (ศพด.)” ทางกรมอนามัยเรียกว่า “ศูนย์เด็กเล็ก”

สิ่งที่น่าเป็นห่วง เมื่อวิเคราะห์จากข้อมูลการสำรวจพบว่า “ศูนย์เด็กเล็กอีกจำนวนหนึ่ง ยังขาดความพร้อม ทั้งในด้านคุณภาพ มาตรฐานการดูแลศูนย์เด็กเล็ก” โดยศูนย์เด็กเล็กในสังกัดองค์การบริหารส่วนท้องถิ่น จะพบปัญหามีของเล่นไม่เพียงพอ ของเล่นที่มีอยู่มีสภาพชำรุด รอการซ่อมแซม ห้องน้ำมีสภาพชำรุด และส่วนหนึ่งยังมีปัญหาไม่สามารถจัดการที่นอนให้เด็กนอนได้

ปัจจุบัน รูปแบบศูนย์เด็กเล็กในปัจจุบันมี 3 รูปแบบ

แบบที่ 1 บริการเลี้ยงเด็กกลางวันในครอบครัว บริการรับเลี้ยงเด็กในบ้านและรับเลี้ยงเด็กเป็นกลุ่ม ดำเนินการเป็นทางการและไม่เป็นทางการ การเลี้ยงเด็กในครอบครัว คือ ฝากกับคนใกล้ ๆ บ้าน จะมีการรับเลี้ยงเด็กเป็นกลุ่ม ๆ ซึ่งกลุ่มนี้ส่วนมากจะเป็นกลุ่มที่ไม่ได้เป็นทางการ

แบบที่ 2 สถานรับเลี้ยงเด็ก คือ สถานบริการรับเลี้ยงเด็กตั้งแต่ 5 คน ขึ้นไป ดำเนินการโดยภาครัฐ เอกชน ซึ่งต้องทำเรื่องขออนุญาตจากกระทรวงพัฒนาสังคม ดำเนินการทั้งภาครัฐและเอกชน

แบบที่ 3 การศึกษาระดับก่อนประถมศึกษา บริการพัฒนาเด็กในระบบโรงเรียน โดยจัดเป็นชั้นอนุบาล 1-3 และศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก รับเด็กตั้งแต่อายุ 3-6 ปี เช่น โรงเรียนอนุบาลและศูนย์พัฒนาเด็กเล็กรับตั้งแต่ 3 ขวบขึ้นไป

“ศูนย์เด็กเล็ก” บทบาทของใคร? ทำอะไร?

ด้วยสังกัดของศูนย์เด็กเล็กขึ้นกับหน่วยงานที่หลากหลาย ในบางหน่วยงานมีภารกิจที่จำเพาะ ดังนั้นบทบาทภารกิจหลักที่จำแนกได้มีดังนี้

กระทรวงมหาดไทย กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ภารกิจคือ

– ส่งเสริม พัฒนาการดำเนินงาน ศพด.ตามบทบาทหน้าที่และภารกิจของ อปท.

– ประสานความร่วมมือในการบริหารจัดการ ศพด. ในท้องถิ่นและชุมชน

– ศึกษา พัฒนาประสิทธิภาพของรูปแบบวิธีการจัดการศึกษาใน ศพด.

– ส่งเสริม สนับสนุนการจัดสรรงบประมาณเพื่อดำเนินงานใน ศพด.

– พัฒนาคุณภาพ มาตรฐานการจัดการศึกษา ศพด. ให้ครอบคลุมพื้นที่ของตนเอง

– ส่งเสริม สนับสนุนการจัดตั้ง ศพด.เพื่อให้บริการครอบคลุมทุกพื้นที่ทั่วประเทศ

“มีต่อ”