นุชนภางค์ ภูวสันติ สสจ.สระบุรี

“… ถ้าในภาพของการเขียนแผน หมายถึงแผนของ CUP ของหนองบัวระเหว จะทำแผนเป็นภาพของ CUP ทำแผนร่วมกันหมด ระหว่างโรงพยาบาลกับ รพ.สต. ทั้ง 6 แห่ง แผนเราจะมียุทธศาสตร์ประมาณ 5-6 ยุทธศาสตร์ และเรื่อง KM ก็อยู่ในงานพัฒนาคุณภาพ เจ้าหน้าที่เราจะใช้คำว่าเครือข่ายสุขภาพหนองบัวระเหว เวลาเราเขียนหมายถึง ลปรร. หรือเปล่า เราไม่เคยสื่ออันนี้ แต่ทุกอย่างที่เราทำ ก็อยู่ในเนื้องาน เช่นนโยบายที่เราพัฒนาระบบปฐมภูมิ ปีนี้คือเราจะเน้นระบบการดูแลต่อเนื่อง แต่ทุกครั้ง ที่เวลาเราประชุมระบบการดูแลต่อเนื่อง เราจะใช้ ลปรร. ทุกครั้ง เราเลยไม่ได้บรรจุในแผนว่าเป็น ลปรร. แต่ในยุทธศาสตร์ การพัฒนาคุณภาพของเราจะมี KM การจัดการความรู้ ซึ่งอย่างเวลาที่ตัวเองรับผิดชอบงาน วิชาการ รพ.สต. ทุกครั้ง ที่การพูดคุยแม้แต่ประชุม รพ.สต. จะมีการให้ทุกแห่งเสนอความคิดเห็นของตัวเองก่อน จะไม่ฟันธง เพราะฉะนั้นอีกอย่างหนึ่งที่เราทำอย่างนี้เพราะว่าทุกครั้ง ที่เราทำจะมีศัพท์ใหม่มา รพ.สต.ก็จะบอกว่ามีงานมาให้เฮ็ดอีกแล้วพี่ ทุกอย่างไม่ต่างกันเราเลยไม่พูด เพราะนั่นแหละคือ ลปรร. ของเรา เพราะเราจะมียุทธศาสตร์ในเรื่องพัฒนาบุคลากร…”

ลักขณาภรณ์ เสนชัย รพ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ

“… กำหนดหัวปลากำหนดไปเลย มีแผนปลายปี พอปี 55 เราจะแบ่งเป็น 2 ช่วง ต้นปีงบเราจะทำเรื่องคนไข้เรื้อรัง ระบุโรคไปเลย เบาหวาน ความดันไปก่อน กลุ่มเป้าหมายที่มาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในวง คือน้องๆ เวชปฏิบัติ ทุกที่มีพยาบาลเวช มี 10 CUP เวลาตัวเองประชุมประจำเดือนพยาบาล พยาบาลใน PCU ในโรงพยาบาลก็เข้าร่วมประชุมด้วย เป็นลูกพยาบาลด้วย เขาเป็นคนปฐมภูมิ การที่จะประชุมฝ่ายกลางก็เป็นเรื่องปกติ แต่เขาจะมาประชุมกับเราด้วยทุกเดือน…”

เสาวดี สังข์ทอง สสอ.ท้ายเหมือง จ.พังงา

จ. การติดตามประเมินการบริหารให้เกิดวง ลปรร.

เมื่อดำเนินตามแผนหรือโครงการในการขับเคลื่อนกระบวนการ ลปรร. สาธารณสุขจังหวัดและ CUP ซึ่งมีบทบาทในการวางแผน กำหนดเป้าหมาย ออกแบบ และประสานกับผู้เกี่ยวข้องการขับเคลื่อนในภาพรวม มีวิธีติดตามผลของการขับเคลื่อนวง ลปรร. คือ

• ลงพื้นที่เป็นผู้สังเกตการณ์ในขณะที่มีการจัดวง ลปรร. บทบาทคือให้กำลังใจ ให้คำชื่นชม บางครั้งมีผู้บริหารร่วมลงพื้นที่ด้วย

• จัดหรือเปิดพื้นที่ให้มาเล่าและนำเสนอผลงานในเวทีวิชาการ หรือการประกวดระดับจังหวัด

• จัดเวทีให้มาพูดคุยกันเพื่อติดตามความก้าวหน้าและทราบถึงปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน

• รวบรวมผลงานหลังจากจัดวง ลปรร. ทั้งเรื่องเล่าและการถอดบทเรียน โดยส่วนมากพื้นที่ส่งขึ้นมายังส่วนกลางที่ระดับ CUP หรือ

“…. เป็นผู้ประสานระดับจังหวัด พอเขาจัดระดับอำเภอเขาก็จะเชิญเราไปด้วย เราก็ไปช่วยเอื้อให้เขาเกิดการทำวง ตอนแรกจิ๋มก็แจ้งไปยังสาธารณสุขอำเภอและทางผู้อำนวยการทุกแห่งได้ทราบว่า เราจะต้องทำอะไรอย่างน้อยก็ต้องมีการจัดวงในระดับอำเภอในระดับ CUP ที่คุณจะต้องเอาไปต่อยอด ทางอำเภอเวียนแจ้งทางสาธารณสุขอำเภอว่าเขาจะจัด เขาก็แจ้งขอเชิญจังหวัดให้ไปร่วมเราก็เลยจัด พอวันไปท่านสาธารณสุขอำเภอมันน่าจะขึ้นกับผู้ประสานและการดูลูกน้องด้วย เพราะว่าอย่างที่เราตั้งวงมันจะมีสามวงวันนั้นจะมีไข้เลือดออก มี pap smear เรื่องเจ เป็นสามแห่ง ท่านสาธารณสุขอำเภอก็อยู่และถามว่าทำอะไรบ้าง ตอนแรกก็ประชุมว่าจะทำอะไรและก็บอกว่าจะแบ่งกลุ่มท่านก็มา observe ทานข้าวเที่ยงจนเสร็จ ก็จะให้แต่ละกลุ่มมาเสนอ ท่านก็มานั่งฟังก็เลยมองว่าการประสานงานมาที่ระดับ CUP มันก็มีส่วนที่ทำให้เขาได้ดำเนินการต่อ…”

จิราพรรณ โพธิ์กำเนิด สสจ. ศรีสะเกษ

“… ก็หาเวทีให้เขา ให้เขาได้เผยแพร่ในสิ่งที่เขาได้จากกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เรามีเวทีวิชาการสาธารณสุขของจังหวัด บางแห่ง บางวง เขาจะมีโอกาสนำเสนอ เป็นโปสเตอร์ presentation บางวงมีโอกาสได้นำแสดงเป็นนิทรรศการอย่างมีชีวิต บางวงก็จะเอาไปเป็น R2R ก็นำเสนอผลงานของ R2R และเขาก็มีการประกวดกันของระดับจังหวัด ในหลายๆ วงที่อาจจะไม่มีโอกาสเข้ามาสู่เวทีนี้ เพราะว่าจังหวัดจะต้องกรองมาก่อน และถูกบันทึกลงในหนังสือ ผลงาน part ของเรื่องเล่า ก็จะเป็นอีก part หนึ่ง เป็นเรื่องเล่าของปฐมภูมิ จะอยู่ข้างหลังไป อยู่ในหนังสือประกอบการประชุมจังหวัดประจำปี บางคนอาจจะถูก UP ขึ้น Web บอกของเราว่า เพื่อจะให้คนอื่นๆ ได้อ่านเรื่องราวของเขา…”

บัวบุญ อุดมทรัพย์ สสจ.ขอนแก่น

“… ของสระบุรี จะมีอยู่ 12 CUP พอเราพัฒนาศักยภาพ ทีมนำไปแล้ว แต่ละ CUP เราจะมีแผนร่วมกันว่า ในปีนี้เราจะแลกเปลี่ยน ว่าแต่ละ CUP จะทำเรื่องอะไร ตัวจังหวัดเอง ก็จะเอาตัวเองลงไป เหมือนว่าอาจจะเป็นพี่เลี้ยงไปชื่นชมการทำงานของเขา บางครั้งเราก็ไปเป็น fa. ช่วยเขา คนที่เราพัฒนาให้การเรียนรู้ก็ไม่ได้ 100% เราก็ไปช่วย เอาตัวเองลงไปทำด้วย อย่างเขาตั้ง 3 วง เราก็ไปช่วยเขาสัก 1 วง พอหลังจากเสร็จเราก็มาคุยกันว่าอย่างไร เราจะมีเวทีในการเอาทีมนำ เพราะทีมนำเราจะไม่เยอะมาก อย่าง CUP เรามี 3 คน เราก็จะเอามาสัก CUP ละ 1 หรือ 2 แล้วแต่เขาจะว่าง ก็มาคุยกันติดตามกันว่าเขามีปัญหาอะไร และจะให้จังหวัดช่วยเหลืออะไร เราจะทำทุก 2 เดือน ที่เราสร้างความก้าวหน้าร่วมกัน…”

นุชนภางค์ ภูวสันติ สสจ.สระบุรี

บุษกร อุ่ยเต็กเค่ง สสจ.ระนอง

“… ฝ่ายต่างๆ ก็รู้เราแบ่งเป็น 3 ประเภท เตียง 3 เป็นเตียงที่โรงพยาบาลต้องดูแลร่วมกับ รพ.สต.นะ เตียง 2 NP ดูแลนะ เตียง 1 เจ้าหน้าที่สุขภาพดูแล เราก็ออกไปตามโซน เราให้ ผอ.รพ.แม่โซน กล่าวเปิดประชุม เขาบอกว่าวันนี้พี่หน่อยให้ผมมาพูด ลปรร. ผมก็ไม่รู้ว่า ลปรร. คือเรื่องอะไร ตั้งวงคุยกัน เตียง 3 มีแต่วิชาชีพ เราก็จะมีแพทย์ มีนักกาย มีใครเข้ามาร่วมคุยกัน เราก็ตั้งตามโซน ยังไงเขาก็ต้องมาเป็นประธานเปิดให้ฉัน คือพูดไปเรื่อยๆ ในส่วนนี้ จะตั้งวงจะได้อะไรก็แล้วแต่ แต่ให้คนที่ทำงานจริงมาเล่ากัน แล้วเราไปครึ่งวัน เตียง 3 คนจะเล็กลงแล้ว เพราะจังหวัดอุดรมี 20 อำเภอ 17 รพ.ชุมชน 1 รพ.ศูนย์ มี 4 วง แต่เราเหนื่อยนะ เช้าไป 1โซน บ่ายไป 1 โซน แต่ว่าผู้บริหารก็เริ่มเห็นแล้ว …”

รตญ.อมรพรรณ พิมพ์ใจพงศ์ สสจ.อุดรธานี

“…เราจะเป็นพื้นที่ใหญ่ การเอา ลปรร.ลงไป ได้ครึ่งหนึ่งก็หรูแล้วค่ะของศีรสะเกษได้ 13 อำเภอ คิดออกมาก็ 60 % ที่เราติดตามดูก็ดีใจที่อย่างน้อยเราก็มีทีม ทีมที่ยั่งยืนก็คือพี่สถิต ระดับอำเภอ และมีพี่อีกหลายคน ตอนนี้มีทีมอยู่ 5 คน ที่มาจาก รพ.สต. รพช. และ สสจ. ในจังหวัดเรา ตอนแรกที่เราเอาไปลง คือทีมนำของจังหวัดก่อน 20 คน พอเสร็จแล้วก็ไปเป็นทีมของ CUP 40 คน ตามด้วย รพ.สต. 20 คน ที่เราไปจัด ปรากฏว่าตอนที่เราติดตามมาก็เหมือนกับทุกจังหวัด คือเราต้องมีการจัดวงแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ทุกอำเภอ รพ.สต. ละ 1 เรื่อง ตอนนี้ได้มาครึ่งหนึ่ง รวมกับพี่ที่ศูนย์อนามัยมีทำมา 13 อำเภอ ก็สรุปให้นายว่า แต่ละอำเภอเขาทำเรื่องอะไรมาเขาก็จะส่ง เรื่องเล่าสกัดบทเรียนมา….”

จิราพรรณ โพธิ์กำเนิด สสจ. ศรีสะเกษ

“…เรื่องของทีม เริ่มแรก สสจ. ส่วนใหญ่พัฒนาบุคลากรจะเป็นคนรับผิดชอบ ในแต่ละบริบทของพื้นที่ราชบุรีเป็นบุคลากรของปฐมภูมิหรือ รพ.สต. มีน้อย เขาก็เลยไปคัดเลือกคนที่เดิมเคยเป็น QRT ของจังหวัด QRT คือตัวแทนของแต่ละอำเภอที่คัดเลือกมาช่วยในการดูเรื่องคุณภาพ รพ.สต. สาเหตุที่เลือกก็คือ QRT เป็นคนที่เคยลงไปในพื้นที่รพ.สต. รพ.สต.ส่วนใหญ่ให้การยอมรับ ที่ผ่านมาไปเป็นลักษณะทีมพี่เลี้ยง ดูแลให้เขาผ่านคุณภาพ HCA มาก่อน พอมาเปลี่ยนเป็น PCA ทีมนี้ ก็ยังดูแลต่อเนื่อง ก็ได้รับคัดเลือกมาเป็นทีมวิทยากรจังหวัดด้วย ที่สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ ตัวจินตนาก็อยู่สาธารณสุขทั่วไป พอได้ทีมมา เราก็นัดประชุมพูดคุยกัน…”

จินตนา นาคงาม รพ.โพธาราม จ.ราชบุรี

“…จากที่เราทำแล้วเกิดการเปลี่ยนแปลง เมื่อก่อนเราก็ใช้ ลปรร. ที่หนองบัวระเหวมี รพ.สต. 6 แห่ง ตัวเองอยู่กลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน มีหน้าที่ในการดูแลเหมือนรับผิดชอบการดูแลคุณภาพของ รพ.สต. ทั้ง 6 แห่ง จากที่เราทำงานร่วมกันมาและใช้ลปรร. เมื่อก่อนเราให้ รพ.สต. มาพูดเรื่อง best practice, good practice เราทำมาตลอด แต่หลังจากที่เรามาเข้ากระบวนการนี้และไปทำครั้งล่าสุด ก็เชิญผู้รับผิดชอบมาพูดคุยเรื่องการดูแลผู้สูงอายุ ที่หนองบัวระเหวมีผู้สูงอายุจาก 7 % จนถึงปัจจุบัน 13% ผู้สูงอายุของเรามีทั้งโรคเรื้อรัง และหลายๆโรค เราเริ่มดำเนินการโดยคัดกรองผู้สูงอายุของเวชศาสตร์ครอบครัวให้ทาง รพ.สต. ไปคัดกรอง หากเจอสมองเสื่อม เจอสุขภาพจิต ก็เชิญเข้ามา จากการดำเนินงานที่ผ่านมาก็มีบางแห่งที่ทำได้ดี แต่บางแห่งก็ทำอยู่ เราก็เลยพูดคุยและเชิญเขามาพูดคุยเรื่องการดูแลผู้สูงอายุ…”

ลักขณาภรณ์ เสนชัย รพ.หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ

4. ทำความเข้าใจบทบาทหน้าที่ที่มีผลต่อเป้าหมายกระบวนการ ลปรร.

กระบวนการนี้เป็นวิธีสื่อสารสร้างความเข้าใจกันในทีมงานถึงเป้าหมายการจัดกระบวนการ ลปรร. ของจังหวัดและบทบาทแต่ละคน

• สื่อสารกับหัวหน้างานเพื่ออำนวยความสะดวก อนุญาตให้เป็นหนึ่งในทีมขับเคลื่อน โดยการโทรศัพท์พูดคุย ทำหนังสือแต่งตั้ง

• พูดคุยกับทีมงานชักชวน ถามความสมัครใจ ความสะดวกที่จะเข้าร่วมเป็นทีมงาน รวมถึงบอกบทบาทความรับผิดชอบ

“…ศรีสะเกษมี QRT ประมาณ 20 คน ใช้วิธีคุยกับเจ้าตัวเขาก่อน และเรียนหัวหน้าเขาให้รับทราบด้วย สสจ.จะเป็นหัวหน้าฝ่าย ทีมอำเภอจะมาจากโรงพยาบาลชุมชน และผู้รับผิดชอบงานโดยตรงเช่นเภสัชกร เพราะเมื่อเราคุยกับเจ้าตัวแล้วไปคุยกับผู้บริหาร เขาอนุญาต ก็จะทำเป็นคำสั่งแต่งตั้งส่งไปให้เขามาช่วยงาน โดยต้องอาศัยความรู้จักและทำความคุ้นเคยพอสมควร…”

คุณจิราพรรณ โพธิ์กำเนิด สสจ.ศรีสะเกษ

“… เมื่อได้ประเด็นหัวปลาแล้ว ทำการประสานไปทางสาธารณสุขอำเภอ เพื่อขอเชิญเจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบงานมาร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์ โดยทำหนังสือถึง สสอ.ก่อน และโทรศัพท์ไปเรียนให้ทราบว่าจะเชิญ รพ.สต.มาเล่า ท่านสาธารณสุขอำเภอก็ให้ความร่วมมือ และโทรศัพท์ไปหาคนที่จะเชิญเข้ามาเป็นการส่วนตัว เพื่อแจ้งและสอบถามความสะดวกในการเข้าร่วมให้ หากมีการติดประชุม ก็เลื่อนจนทุกคนสามารถเข้ามาร่วมได้…”

ลักขณาภรณ์ เสนชัย รพ. หนองบัวระเหว จ.ชัยภูมิ

“…มีการประสานชี้แจงบอกบทบาทก่อน เพื่อทราบว่าเขาอยากทำหรือไม่ และชักชวนมาร่วมงาน สร้างเป็นทีมนำในทุก CUP เพื่อให้เข้าใจและเห็นกระบวนการลปรร.ก่อนว่าเป็นอย่างไร จะจัดวง ลปรร.จะต้องทำอย่างไร พอมีทีมนำแล้ว จึงเป็นการตั้งวง ลปรร.ซึ่งต้องมีคุณกิจ ทำความเข้าใจวิธีการหาคุณกิจอ ย่างไร การเป็น fa. ต้องทำหน้าที่อย่างไร และให้ไปขับเคลื่อนให้เกิดการลปรร.ในพื้นที่ของทุกๆ CUP เกิดการแลกเปลี่ยนและเกิดการปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานของแต่ละพื้นที่ขึ้น มีการนำ ลปรร.ไปพัฒนาศักยภาพเจ้าหน้าที่ใน รพ.สต. ด้วยการนำพื้นที่ที่ทำได้ดีมานั่งคุยแลกเปลี่ยน และให้เห็นความสำเร็จ…”

นุชนภางค์ ภูวสันติ สสจ.สระบุรี

“… ตอนแรกทดลองเรียนไปทำกับครู ข. ครู ก. โดยมีการกำหนดหัวปลาในการไปทำ หลังจากนั้นก็ทำเนียนไปกับงานประจำ จากที่ได้เรียนแจ้งผู้บริหารในการที่จะพัฒนาเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ไปด้วยกัน เวลาไปเยี่ยมพื้นที่เดือนละครั้งนั้นก่อนไปจะให้พื้นที่ส่งข้อมูลมาก่อนว่า รพ.สต. ที่จะไปนั้นเด่นเรื่องอะไร และไปร่วมกันแชร์ ซึ่งปกติจะมีกำหนดการทำงานว่าเดือนไหนจะไปที่ไหนและแจ้งพื้นที่ล่วงหน้า โดยมีการลงตารางรายละเอียดกำหนดวันที่จะไปอีกครั้งหนึ่ง…”

สถิต สายแก้ว รพ. ราษีไศล จ.ศรีสะเกษ