การปรับหาผู้อื่น

ทั้งวิธีการไตร่ตรองตัวตน การฟังและการเล่าเรื่องนั้น ต่างก็มีลักษณะร่วมกับวิธีการ “เอาใจเขามาใส่ใจเรา” นั่นคือ มีองค์ประกอบของการเชื่อมโยงเข้าสู่สิ่งที่มีความมีความหมายที่ตนมีอยู่ อย่างไรก็ตาม ในส่วนของการฟังเรื่องเล่านั้น น่าจะแสดงให้เห็นชัดว่ามีองค์ประกอบอีกประการเพิ่มเติม นั่นคือ แทนที่จะเป็นการเชื่อมโยงสิ่งที่รับรู้เข้าสู่สิ่งที่มีความหมายกับตนเพียงอย่างเดียว การฟังเรื่องเล่าของคนอื่นน่าจะมีองค์ประกอบของการเชื่อมโยงตัวเราสู่สิ่งที่แตกต่าง การเชื่อมโยงดังกล่าวอาจเริ่มจากพื้นฐานดั้งเดิมของตน แต่ในที่สุดกระบวนการในความพยายามทำความเข้าใจตามเนื้อหาที่เป็นเรื่องราวของผู้อื่น จะช่วยให้เกิดการขยายจากความมีความหมายดั้งเดิมสู่ความมีความหมายใหม่ๆ องค์ประกอบที่ปรากฏในการฟังเรื่องเล่าข้อนี้ พบว่ามีปรากฏใช้ในวิธีการอื่นๆ ด้วย ลองเริ่มต้นพิจารณาจากตัวอย่างต่อไปนี้

…แต่ก่อนนี้ผมมีความคาดหวังกับเจ้าหน้าที่เช่นเดียวกัน หวังให้คนโน้นเป็นอย่างนี้ ตั้งแต่สมัยอยู่บ้านเหลื่อม เป็นการกดดันเขา เอ่อ ยัดเยียดให้เขาทําบางอย่างโดยที่เขาไม่รู้ตัว แล้วก็โดยที่เขาไม่เต็มใจ โดยการที่เราเสนอความ คิดดีๆ อุ๊ย เขามีโปรเจ็คท์อย่างนี้ดีๆ เลยนะ patient center care ดูแลด้วยผู้ป่วยเป็นศูนย์กลางนะ ผมของบองค์การ อนามัยโลกมาได้แล้วนะ ทุกคนนั่ง…โอย หมอ อะไรมาอีกแล้ว…เจ้าหน้าที่เราก็รู้สึกไม่ค่อยเต็มใจ ถูกบังคับยัดเยียดนะครับ แล้วเราก็คาดหวังในตัวเขา เขาก็ทุกข์ทรมาน…แล้ววันนี้ผมก็ได้คําตอบที่ว่า ผมปรับกระบวนคิดผมใหม่ เพราะว่าหนึ่งผมเห็นความทุกข์ของเจ้าหน้าที่ที่อยู่กับผม…ขึ้นมาเราหวังให้แพทย์มาทํางาน 8 โมงครึ่ง พอ 8 โมง 45 แพทย์ไม่มา ผมโทรตามเลย…สุดท้ายตอนนี้ก็คือผมเปลี่ยน เพราะเห็นความทุกข์จากระบบของผมเอง มาเป็นว่าเราควรจะดูแลเขาด้วย ก่อนที่จะให้เขามีระบบบริการที่มีหัวใจความเป็นมนุษย์เนี่ยะ…ผู้บริหารจะต้องบริหารเขาด้วยหัวใจความเป็น มนุษย์เช่นเดียวกัน ต้องเข้าใจว่า ที่จริงๆ แล้ว แพทย์ขึ้นมา 8 โมงครึ่งไม่ได้ เมื่อคืนยังไม่ได้นอนเลย ลงเวรไปน่ะ…ฉะนั้นตรงนี้เราก็เริ่มเข้าใจเขามากขึ้น…

(ลปรร.ภาคอีสาน)

ข้อความที่ยกมาแสดงให้เห็นว่ามีการริเริ่มไตร่ตรองตัวตนเนื่องจากมีเหตุการณ์มากระทบ และพบว่าต้องก้าวพ้นจากขอบเขตแห่งความมีความหมายเฉพาะตนเพื่อเชื่อมโยงสู่ผู้อื่น จุดเริ่มต้นของวิธีการนี้คือการไม่ใช้ตนเองเป็นตัวตั้ง แม้สิ่งที่ตนยึดถือนั้นจะมีคุณค่าความสำคัญ หรือมีความมีความหมายต่อตนเองมากก็ตาม ข้อความนี้ยังมีความน่าสนใจอีกประการ นั่นคือ เบื้องต้นผู้บริหารท่านนี้เป็นผู้ที่ตระหนักความมีความหมายของชีวิตดีแล้ว แต่เมื่อมาอยู่ในความสัมพันธ์กับผู้อื่น ก็ยังพบความจำเป็นที่จะต้องปรับความมีความหมายนั้น จุดนี้น่าจะทำให้ลักษณะการเรียนรู้อย่างต่อเนื่องของผู้ “ตระหนัก” ในความมีความหมายของชีวิตชัดขึ้น

…แต่พอเราได้ไปอยู่ตรงนั้นจริงๆ แล้วได้พูดคุยกับเขา ความรู้สึกแรกในทีมบอกว่าตอนแรกไม่อยากมีใครพูดกับเจ๊หรอก เพราะเจ๊มีแต่คนเขาล่ำลือ มีแต่คนพูดว่าร้ายจะตาย มันคิดว่ามันเก่งอยู่คนเดียว พอเราฟังตรงนั้น เราถึงได้รู้เลยว่าอ๋อไอ้ความรู้สึกที่เราไม่แคร์ใคร พอเราได้นั่งรับฟังคนแล้ว เราเริ่มแคร์เขา เราก็ได้กลับมานั่งทบทวนตัวเราเอง แล้วเราก็บอกว่าจริงๆ เราไม่ใช่คนอย่างนั้นหรอก ก็คือได้คุยกันจริงๆ แล้วไอ้ที่เคยคิดว่าจะไม่แคร์ใครนั้นมันไม่ใช่แล้วล่ะ เราคงต้องแคร์คนรอบข้างบ้าง… …ที่ไม่เคยรู้ก็เริ่มรู้โดยที่จากการผ่านคนบอกกล่าว แล้วก็การที่ตัวเรามองตนเองได้ก็เลยทำให้ตนเองนั้นมีมุมมองการทำงาน มุมมองของชีวิต หรือมุมองที่จะทำงานร่วมกับคนอื่น มันก็เริ่มซอฟต์ลง เคยฟันใครตรงๆ ถือดาบไปชั๊ว ชะใคร ก็เริ่มเปลี่ยน จะเห็นว่าจากตนเองที่เจอเหตุการณ์อะไร จะต้องเอาโน่นเดี๋ยวนี้ เอานี่เดี๋ยวนี้ อย่างนี้ๆ ฉันตัดสินใจให้อย่างโน้น อย่างนี้ก็ไม่ เปลี่ยนแล้ว เริ่มกลับมาทบทวนทุกอย่าง มองอะไรที่แบบ ฟัง มองถอยกลับมา ห้อยแขวนไว้ก่อนนะ เดี๋ยวก่อนเดี๋ยวค่อยก้าวกลับไปอีกที เหมือนเป็น step ลีลาศน่ะ ถอยหน้าถอยหลัง ถอยหน้าถอยหลังไปเรื่อยๆ ก็เลยมีความรู้สึกว่าอะไรที่เรามีการปรับเปลี่ยนตรงนี้ ถามว่าดีขึ้นไหม ดีขึ้นเยอะในการทำงานของตัวเรานะคะ รู้เท่าทันกับทุกสิ่งทุกอย่างที่มากระทบ รู้มากขึ้น…

(ลปรร.ภาคกลาง)

การไตร่ตรองย้อนหลังนั้นมีองค์ประกอบทั้งความคิดและความรู้สึกอยู่พร้อม เนื่องจากเป็นการคิดถึงประสบการณ์ที่เกิดขึ้นแล้วและลักษณะของประสบการณ์คือการที่บุคคลเข้าส่วนร่วมโดยตรง ทำให้มิติของความรู้สึกเด่นชัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้าพิจารณาเห็นว่าเรามักไตร่ตรองย้อนหลังเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่มีผลกระทบต่อความรู้สึก และในขณะเดียวกัน เห็นได้ชัดว่าการไตร่ตรองเป็นกิจกรรมของความคิด การไตร่ตรองย้อนหลังจึงเป็นการปรากฏร่วมของความคิดและความรู้สึก

การรับฟังเสียงสะท้อนจากผู้อื่นก็มีมิติของความรู้สึกเด่นชัดเช่นกัน เนื่องจากบุคคลให้ความสำคัญกับทัศนะของผู้อื่นที่มีต่อตนเอง หากทัศนะของผู้อื่นกระทบต่อสิ่งที่ยึดถือ (เช่น “ฉันเป็นคนดี”) ก็จะทำให้บุคคลเผชิญกับสิ่งที่แปลกแยกไปจากโลกของตน ถ้ามีกิจกรรมการคิดที่เหมาะสมหรือมีผู้ชี้นำ ก็จะช่วยให้เกิดการทำงานที่สอดประสานกันระหว่างความคิดและความรู้สึกทำให้เกิดตระหนักในความมีความหมายบางอย่างได้ อีกประเด็นหนึ่งที่สำคัญก็คือการไตร่ตรองหรือทบทวนเกี่ยวกับตนเองนั้น มีนัยะของการประเมินตนเองตามมาตรฐานที่สำคัญบางอย่าง ซึ่งอาจเป็นเรื่องส่วนตัว เช่น “ฉันเป็นคนดี” หรือเป็นเรื่องของความถูกต้องเหมาะสมอื่นๆ

การไตร่ตรองตัวตนยังกระทำได้โดยใช้จินตนาการในสถานการณ์

…เล็กจะใช้วิธีการสะท้อน คือ จะไม่สอน แต่จะเล่าถึงสถานการณ์ แล้วให้เค้าได้ใช้วิธีการทบทวนตัวเองว่า ถ้าเป็นเรา เรารู้สึกอย่างไร ความรู้สึกของเราถ้าหากเป็นอย่างนั้น เป็นเช่นนี้เนี่ยจะรู้สึกอย่างไร ซึ่งตรงนี้มีความรู้สึกว่าเทคนิคนี้เป็นสิ่งที่สำคัญ แล้วเป็นสิ่งที่ตัวเองเนี่ยจะใช้แทบจะทุกวันนี้เลยว่า จะใช้เทคนิคของการให้ทุกคนได้ทบทวนความรู้สึกของตนเองทุกครั้ง และก็ถ้าเป็นในครั้งหน้า ฉันจะเป็นอย่างนี้ ฉันจะพยายามไม่ทำเพื่อจะให้เกิดปัญหาในครั้งต่อๆ ไปแล้ว…

(ลปรร.ภาคกลาง)

การจินตนาการในสถานการณนี้ช่วยให้เห็นจุดร่วมและเชื่อมโยงสู่อีกวิธีการหนึ่งที่ได้ผลดีในการประสานความคิดและความรู้สึกเพื่อสร้างความมีความหมาย นั่นคือ การฟังเรื่องเล่าและการเล่าเรื่อง