*บทความนี้เปิดเผยเนื้อหาของหนัง

ครูหลายๆ คนคงเป็นแฟนหรือไม่ก็ต้องรู้จักหนังเรื่อง Star War ภาพยนตร์ที่ว่าด้วยสงคราม และความไม่สงบในวันที่มีสิ่งมีชีวิตมากกว่าโลก หนังเดินทางมาถึงภาค Star Wars: The Last Jedi  ภาคที่โดยส่วนตัวคิดว่า มีมิติความเป็นครูและศิษย์มากที่สุด มากจนผมต้องนำมาเขียนใน “คิดเปลี่ยนเรียนรู้” ตัวผมเองได้แง่คิดในการดูเรื่องนี้แล้วมาแบ่งปัน เผื่อมันจะนำไปสู่การพูดคุยกันระหว่างศิษย์และครูในห้องเรียน

• ครูก็ทำผิดได้ เรื่องราวเกิดขึ้นเมื่อผู้เป็นอาจารย์เห็นพลังความชั่วร้ายเติบโตในตัวศิษย์เกินกว่าจะยับยั้งอาจารย์จึงคิดยุติเรื่องทั้งหมด หนังไม่ได้บอกว่า ศิษย์คนนั้นกลับตัวหรือไม่อย่างไร แต่เราสำหรับครูแล้ว รู้สึกผิดไม่น้อยที่คิดอย่างนั้น บางครั้ง คนเป็นครูก็ผิดพลาดกันได้  เราแค่ยอมรับและก้าวผ่านไป

• “ความล้มเหลวคือครูที่ยอดเยี่ยม” ในฉากนั่งปรับความเข้าใจกันระหว่าง โยดาและลุค เราได้เรียนรู้มากมาย ซึ่งเราได้ยินประโยคขั้นต้นออกจากปากโยดา เรามักเข้าใจว่าครูที่ดี ต้องทำให้เด็กประสบความสำเร็จ แต่นั้นอาจเป็นเพียงครึ่งที่ถูกต้อง เพราะการที่ทำให้เด็กเข้าใจความล้มเหลวก็เป็นอีกสิ่งหนึ่งที่ครูน่าจะช่วยให้เด็กๆผ่านช่วงเวลาเหล่านั้น 

• “ศิษย์ต้องไปได้ไกลกว่าครู” ในเวลาไม่ห่างกันผมได้ยินประโยคทำนองนี้ ถึง 2 ครั้ง ก่อนหน้านั้นคือเรื่อง Car 3  หรือว่านี้อาจเป็นช่วงเวลาเปลี่ยนผ่านอะไรหลายๆอย่างโลกใบนี้มันต้องดีขึ้นจึงประกอบด้วยคนที่เก่งขึ้นด้วยการที่ให้ผู้เรียนไปไม่ได้ไกลกว่าผู้สอนจึงเป็นสิ่งที่ไม่น่าเกิดขึ้นและผมว่าคนที่มีจิตวิญญาณของความเป็นครูเขาเข้าใจเรื่องนี้อย่างจริงแท้

• “ตำราและห้องเรียนไม่สำคัญ” การปรากฏตัวของโยดาที่ทำให้เราตะลึงคือเขาลงทุนทำฟ้าผ่าต้นไม้และตำราของเจไดพร้อมบอกว่ามันไม่สำคัญอีกต่อไปหัวใจของการเรียนการสอนนั้นขึ้นอยู่กับผู้สอนและผู้เรียน
• “ธรรมชาติสำคัญกับการเรียนรู้” แหล่งเรียนรู้ของผู้มีพลังอำนาจอย่างเจไดไม่ใช้มหาวิหารอันโอ่อ่าแต่เป็นเกาะที่มีภูเขาสูงชันและทะเลอันกว่างใหญ่แวดล้อมการเรียนรู้เป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้เรามีสมาธิและเกิดปัญญา

ทั้งหมดเป็นเพียงขอสังเกต ที่อาจดูจับแพะชนแกะบ้าง แต่ก็น่าสนุกดี หากครูๆลองชวนนักเรียนในห้อง เฝ้าสังเกตการณ์หนังเรื่องนี้ แล้วหยิบมาเรียนรู้ในห้องเรียน

เมื่อ Helen Henderson อายุ 22 ปี เธอเริ่มอาชีพครูครั้งแรกที่โรงเรียนมัธยม Hutt Valley ประเทศนิวซีแลนด์ นั่นคือปี พ.ศ.2509 ที่การสอนยังเป็นแบบป้อนข้อมูลให้นักเรียนอย่างเดียว โดยที่นักเรียนไม่สามารถเอาไปแยกแยะในห้องสอบได้ แต่ครูสาวคนนี้ได้นำเอาดนตรีและการแสดงเข้ามาใช้ในวิชาภาษาอังกฤษและสังคม เพื่อแบ่งปันความรู้สึกรักการเรียนรู้และการเล่าเรื่อง

Andy Laurenson หนึ่งในนักเรียนของ Henderson จำได้ว่าเธอเป็นครูที่เก่งที่สุดของเขา ดังนั้น เขาจึงดำเนินรอยตาม 20 ปี ต่อมา Laurenson เข้าสอนในโรงเรียน Wilford เริ่มแรกครู Laurenson แสดงร่าง 2 ออกมา คลาสแรกเขาเรียกนักเรียนทุกคนไปที่สนามหญ้า วางกฎระเบียบ และตะโกนใส่นักเรียนว่า

“ถ้าหากคิดจะล้มครูให้คิดเสียใหม่ เพราะเขารับได้ทุดเม็ด”

แต่หลังจากนั้นไม่นานเขาก็เริ่มเผยความเอาใจใส่นักเรียนที่ซ่อนอยู่ภายใน Laurenson ไม่ได้ชอบดนตรีมากนักแต่เขาชอบกีฬา เขาไม่ได้ร้องเพลงหรือเล่นดนตรี แต่บางทีอาจเป็นเพราะแรงบันดาลใจจากครู Helen Henderson เขาเริ่มสะสมไวนิลของ Bill Haley กับ the Comets ในปี 1955 และปกอัลบั้มทุกๆ ปี ตั้งแต่ปี 1986 ในแต่ละวัน Laurenson และนักเรียนจะเปิดเพลง 3 เพลง และพูดคุยกันว่าใครชอบเพลงไหนและทำไม นักเรียนแต่ละคนแสดงความคิดเห็นของตนเองอย่างมั่นใจและสนุกกับมัน ปัจจุบันนักเรียนของ Laurenson รุ่นต่อรุ่นยังคงติดต่อเขาเพื่อพูดคุยเรื่องเพลงในยุค 70 และเทปที่ถูกแทนที่ด้วยซีดี

นักเรียนมากมายรู้สึกขอบคุณเขาที่ได้สร้างความเชื่อมั่นและความมั่นใจในตนเองใบแบบฉบับที่ไม่เหมือนใคร ส่วนคุณครู Helen Henderson ตอนนี้อายุ 74 ปี เธออยู่ที่ Hutt Valley High ทำงานในโรงเรียนสอนดนตรีเล็กๆ ที่มีนักเรียนเป็นเด็กทารกและเด็กวัยหัดเดิน ไม่แน่เธออาจจะปลุกระดมพวกได้ด้วยดนตรีจนเกิดมีคุณครูแบบพิเศษขึ้นอีกไปจนรุ่นสุดท้าย

.

“ค่านิยมพื้นฐานที่เราต้องการให้เป็นมากที่สุดคือการทำให้เด็กๆ เชื่อมั่น เรียนรู้ และไม่กลัวความล้มเหลว” Wilbur Wong ผู้อำนวยการโรงเรียนกล่าว

.

ทั้งนี้ วัฒนธรรมสร้างการเรียนรู้ของที่นี่ประกอบด้วยหัวข้อการคิดคำนวณ (CT) การเขียนโปรแกรม และการออกแบบ โครงการมีระยะเวลา 2 ปี ที่มีตัวต่อ Lego และอุปกรณ์ต่างๆ เช่น เครื่องพิมพ์ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ 3D เตารีด เซ็นเซอร์วัดความชื้นและอุณหภูมิ ฯลฯ ในห้องเรียน

.

Daniel Mocorro อายุ 10 ปี ชั้น ป.4 กล่าวว่า “ความสนใจของผมคือการใช้ขวดพลาสติกรีไซเคิลทำสิ่งต่างๆ เช่น เฮลิคอปเตอร์”

.

ครึ่งหนึ่งของนักเรียน Montfort Junior จะเข้าศึกษาต่อที่ Montfort Secondary หลายๆ ความคิดและการสร้างสรรค์ออกแบบของนักเรียนที่นี่ถูกนำไปต่อยอดจนสำเร็จเป็นโครงการใหญ่ที่ Montfort Secondary

.

นักเรียนชั้น ป.6 Shane Pan สร้างปืนแม่เหล็กของเล่นจากอุปกรณ์ที่หาได้ในห้องครัวเป็นส่วนใหญ่ เช่น พลาสติก และแม่เหล็กติดตู้เย็น นักเรียนชั้น ป.6 Sacheen Balan วัย 12 ปี ใช้เวลา 3 วันในการลองผิดลองถูกสร้างประจุไฟฟ้าด้วยตัวเอง และเขาได้สร้างวงล้อชิงช้าสวรรค์ที่ขับเคลื่อนด้วยไฟฟ้าขึ้นมา

กระทรวงศึกษาธิการของสิงคโปร์ The Ministry of Education’s (MOE) โพสต์ Facebook เกี่ยวกับ “การเลี้ยงดูลูกอย่างกับเฮลิคอปเตอร์” หรือการเลี้ยงดูลูกที่ต้องลอยลำอยู่อย่างใกล้ชิด โพสต์ดังกล่าวถูกแชร์มากกว่า 1,000 ครั้ง เป็นเนื้อหาที่มีภาพประกอบน่ารักๆ ของพ่อแม่ที่มีใบพัดเฮลิคอปเตอร์ติดอยู่และกำลังทำสิ่งต่างๆ ในการดูแลลูก 

.

ไม่ว่าจะเป็นการพูดคุยกับครูของลูกเพื่อให้ลูกได้คะแนนเพิ่มขึ้นอีกหน่อย ทำการบ้านให้ลูก และ “บิน” เอาการบ้านไปให้ที่โรงเรียนเมื่อเขาลืมนำไปด้วย “คุณต้องการช่วย” MOE กล่าว 

.

“แต่คุณรู้หรือไม่ว่าการเลี้ยงดูลูกอย่างกับตัวคุณเป็นเฮลิคอปเตอร์นี้อาจขัดขวางลูกไม่ให้เป็นอิสระ ขัดขวางพวกเขาจากความเข้าใจและความฉลาด” 

.

การเลี้ยงดูดังกล่าวสามารถทำให้เด็กรู้สึกว่าพวกเขาไม่ดีพอ เป็นการทำลายความมั่นใจในตนเองของเขา และเพิ่มระดับความวิตกกังวลMOE จึงแนะนำวิธีที่จะทำให้เด็กๆ “บินได้ด้วยตัวเอง” โดยการปล่อยให้เด็กๆ ทำการบ้านเองและไม่บอกคำตอบที่ถูกให้เขา เพื่อให้เขาพัฒนาเป้าหมายที่จะทำมันให้ได้ด้วยตัวเอง ซึ่งจะช่วยให้เขาสามารถยืนหยัดได้หากพวกเขาทำผิดพลาด เช่น ลืมนำการบ้านไปโรงเรียน ฯลฯ 

.

เป็นการปล่อยให้พวกเขาได้เรียนรู้ที่จะล้มเหลว

ทำไมเยอรมนีถึงให้การศึกษาฟรี

ที่ประเทศเยอรมนีทุกคนจะได้เรียนฟรี ไม่ว่าจะเป็นนักศึกษาจากชาติไหน เหตุผลก็เพราะว่าสัดส่วนประชากรที่อายุมากกว่า 60 ปีของเยอรมนีมีจำนวนมากเป็นอันดับ 2 รองจากญี่ปุ่น ทำให้เยอรมนีต้องการแรงงานวัยหนุ่มสาวที่มีทักษะความรู้เพิ่มมากขึ้นเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ

นอกจากการศึกษาฟรีแล้ว เยอรมนียังเสนอวีซ่าทำงานหลังเรียนจบ 18 เดือนสำหรับผู้สำเร็จการศึกษาจากชาติอื่นที่อยู่นอกสหภาพยุโรป Marijke Wahlers หัวหน้ากระทรวงระหว่างประเทศของ German Rectors ‘Conference (HRK) กล่าวว่า มหาวิทยาลัยเป็นส่วนสำคัญในการดึงดูดผู้คนสู่เยอรมนี นักศึกษาต่างประเทศต่างยินดีที่จะอยู่ที่นี่ไม่ว่าช่วงเวลาหนึ่งหรือตลอดชีวิต

แน่นอนว่าเราลงทุนเป็นเงินจำนวนหนึ่ง แต่สิ่งที่เราได้รับกลับมามีมูลค่าที่มากกว่าเพราะมันช่วยเพิ่มจำนวนแรงงานและสร้างเครือข่ายที่ดีระหว่างประเทศให้แก่เยอรมนี

ปัจจุบัน University of People มหาวิทยาลัยออนไลน์ไม่หวังผลกำไรแห่งแรกของโลกเปิดโอกาสให้ผู้คนสามารถเรียนออนไลน์และจบปริญญาสาขาวิทยาศาสตร์วิทยาการคอมพิวเตอร์ได้ ในค่าเรียนเพียง 4,000 เหรียญหรือประมาณ 140,000 บาท

และ

สถาบันเทคโนโลยีแห่งจอร์เจียก็ได้มีการเพิ่ม “chat bot” เพื่อช่วยในการสอน แน่นอนว่าการพัฒนาทางด้าน IT มีผลกระทบต่อระบบการศึกษา การเรียนออนไลน์และการฝึกภาคปฏิบัติมีบทบาทมากขึ้น ข้ออ้างเรื่องความจำเป็นในการสร้างปฏิสัมพันธ์ระหว่างอาจารย์และนักเรียน ถูกหักล้างจากกลุ่มนายจ้างว่าการเรียนเต็มเวลาทำให้นักเรียนไม่ได้เตรียมตัวทำงาน และผู้ที่เรียนรู้จากการทำงานจริงมีประสิทธิภาพมากกว่า นอกจากนี้การใช้แบบทดสอบและการประเมินอัตโนมัติในรูปแบบออนไลน์ยังช่วยลดภาระงานบุคลากร เพิ่มความรวดเร็วและแม่นยำ ตลอดจนลดต้นทุนการจัดการเรียนการสอนได้จำนวนมาก

โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาที่มีหลายวิทยาเขต สิ่งสำคัญที่สุดคือเราต้องมีความกล้าหาญที่จะปรับปรุงระบบการศึกษาไปสู่สิ่งที่ดีกว่าด้วยเทคโนโลยี

ความลับของโรงเรียนกับความสำเร็จที่ไม่มีค่าใช้จ่าย

หากพูดถึงโรงเรียนที่ประสบความสำเร็จ อาจทำให้นึกถึงค่าใช้จ่ายจำนวนมหาศาล เพื่อพัฒนาครู เทคโนโลยีและตำราเรียน แต่งานวิจัยจากมหาวิทยาลัยแห่งรัฐโอไฮโอเผยว่าโรงเรียนสามารถประสบความสำเร็จได้ โดยไม่มีค่าใช้จ่าย เพราะสิ่งที่เป็นปัจจัยสู่ความสำเร็จที่แท้จริงคือ “ทุนทางสังคม”

Gaining on the swings: Franzenia daycare centre, Helsinki, where the emphasis is on creative play. Photograph: Karin Hannukainen/University of Helsinki

ความลับของระบบการศึกษาชั้นนำของฟินแลนด์

ระบบการศึกษาของฟินแลนด์ถูกจัดว่าดีที่สุดในยุโรป แต่ช่วงต้นของระบบกลับไม่ใช่ “การศึกษา” เด็กที่นี่จะไม่เริ่มเรียนก่อนอายุ 7 ขวบ เพราะมันคือช่วงเวลาของความคิดสร้างสรรค์ พวกเขาต้องการเล่นและใช้ร่างกาย ศูนย์รับเลี้ยงเด็กจึงมีหน้าที่ช่วยพัฒนาพฤติกรรมทางสังคมที่ดีและสร้างความสุขในการเรียนรู้ ผ่านการเล่นอย่างอิสระผสมผสานกับการเล่นในแบบแผนที่กำหนดไว้ โดยมีการประเมินการเล่นและพัฒนาการของเด็กอย่างต่อเนื่อง เดวิด ไวท์เบรด ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยการเล่น มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์อธิบายว่า การเล่นที่จัดอย่างระมัดระวังจะช่วยพัฒนาความสนใจ ความพยายาม และการแก้ปัญหา มีหลักฐานว่าการเล่นที่มีคุณภาพในช่วงก่อนเข้าเรียนนั้น ช่วยพัฒนาการศึกษาและเพิ่มความสำเร็จให้เด็กในระยะยาวด้วย การเล่นจึงเป็นกระบวนการสำคัญที่ประเทศไทยจำเป็นต้องให้ความสนใจเพื่อการนำไปพัฒนาและประยุกต์ใช้ในระบบการศึกษาต่อไป

ผลประโยชน์จากความสนุก

คาร่า โชว์ เล่นกับลูกๆ ของเธอเป็นประจำ บางครั้งก็ช่วยกันสร้างภูเขาไฟจากดินน้ำมัน เบกกิ้งโซดา และน้ำส้มสายชู ขุดหาคริสตัลจากชุดของเล่นแซนดี้ ทำคุกกี้และแนะนำส่วนประกอบต่างๆ บางครั้งก็เล่นบอร์ดเกมหรือแสดงบทบาทสมมติ รวมไปถึงเกมที่ลูกๆ คิดขึ้นมาเองด้วย ในแต่ครั้งที่เล่นเกม เธอสังเกตเห็นว่าลูกของเธอเข้าใจกติกาและเชื่อมโยงได้เร็วขึ้น อีกทั้งยังมีความมั่นใจในการตัดสินใจสิ่งต่างๆ โบ สเจิร์น ทอมสัน ผู้อำนวยการมูลนิธิเลโก้ อธิบายว่าการเล่นที่ดีต้องเป็นการเล่นทั้งแบบอิสระและมีโครงสร้างสลับกัน ตัวอย่างในการเล่นเลโก้ บางครั้งต้องให้เด็กทำตามคู่มือการใช้งานในการสร้างเลโก้และบางครั้งต้องปล่อยให้เขาสร้างสิ่งที่เขาต้องการ เพราะการเล่นนั้นช่วยพัฒนาทักษะการคิด ทักษะทางกายภาพ ทักษะสังคม และทักษะทางอารมณ์ ตลอดจนยังช่วยเพิ่มไอคิวและความสำเร็จในระยะยาวด้วย นี่จึงเป็นอีกหนึ่งหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าการเล่นนั้นก็ให้เกิดกระบวนการเรียนรู้และพัฒนาทักษะตลอดจนกระบวนการคิดในเด็กได้อย่างน่าอัศจรรย์

Jack O’Neil, left, and Henry Sartell work on a robot during a Star Wars-themed STEM workshop titled “From A Galaxy Far, Far Away” at Northern Illinois University in DeKalb, Ill., on Jan. 28, 2017. (MATTHEW APGAR/DAILY CHRONICLE/AP)

Star Wars ในชั้นเรียนแบบบูรณาการช่วยเก็บเกี่ยวจินตนาการของเด็กๆ

เอมีเลีย เวนก้า อายุ 8 ขวบ และเด็กคนอื่นๆ อีกกว่า 20 คน สนุกและตื่นเต้นกับการเข้าเรียนวิทยาศาสตร์ในโปรแกรมการเรียนแบบบูรณาการ (STEM class) ของมหาวิทยาลัยนอร์ทเทิร์นอิลลินอยส์ ประเทศสหรัฐอเมริกา ผ่านการสร้างหุ่นยนต์ ภาพ 3 มิติ (Hologram) และดาบเลเซอร์ ‘Star Wars’ คุณครูเจเรมี เบนสัน กล่าวว่า เด็กๆ ทุกคนรัก Star Wars และตื่นเต้นกับมัน เราจึงใช้เสน่ห์ตรงนี้ของมันมากระตุ้นให้เด็กได้คิดอย่างบูรณาการ ซึ่งเป็นเรื่องดีที่เราจะศึกษาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีจากเรื่องใกล้ตัวทั่วไปที่เด็กมีความสนใจ เพื่อสร้างความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับวิธีการทำงานของสิ่งต่างๆ เหล่านั้นอย่างสนุกสนาน เพราะความสนใจทำให้การเรียนรู้เต็มไปด้วยความตื่นเต้นและเพลิดเพลิน และนั่นคือหัวใจสำคัญที่ทำให้เด็กเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด เพราะเด็กๆ เป็นความรับผิดชอบของเราทุกคน